Choroba przyzębia, potocznie rozumiana jako choroba dziąseł lub paradontoza, jest infekcją bakteryjną tkanek dziąsła oraz kości wokół zęba. Proces ten może także dotyczyć implantów zębowych. Jeśli stan ten pozostanie nie leczony, infekcja dziąsła przechodzi na kość i w konsekwencji zęby lub też implanty mogą ulec rozchwianiu, co nieuchronnie prowadzi do ich utraty. Znamy wiele typów zapaleń dziąseł i przyzębia. Proces chorobowy może przebiegać - często bezboleśnie i bez większych objawów - nawet przez wiele lat (przewlekłe zapalenia przyzębia). Jego burzliwy rozwój może również doprowadzić do zniszczenia tkanek przyzębia w bardzo krótkim czasie (agresywne zapalenia przyzębia). O ile infekcje dziąseł są w pełni odwracalne (po zastosowaniu odpowiedniego leczenia), to zapalenia przyzębia nie możemy, przy obecnym stanie wiedzy, wyleczyć całkowicie - to znaczy odtworzyć w 100% warunki sprzed rozwoju choroby. Dlatego tak istotna jest profilaktyka chorób przyzębia. Regularne wizyty kontrolne z dokładnym sprawdzeniem stanu dziąseł i przyzębia mogą wskazać na predyspozycje do rozwoju tej choroby lub ujawnić już toczący się proces chorobowy i zapobiec jego przykrym następstwom.

CO POWODUJE CHOROBY PRZYZĘBIA? PRZYCZYNY ROZWOJU "PARADONTOZY"

 

Istnieje utarty, potoczny i bardzo popularny pogląd, wyznawany przez większość pacjentów cierpiących na tego typu schorzenia, iż rozwój choroby przyzębia to sprawa typowo dziedziczna. Nie dziwią się, że sami chorują np. na zapalenie dziąseł i przyzębia uważając, że jest to całkiem naturalna kolej rzeczy, skoro "moja mama czy mój tata mieli lub mają paradontozę" czy też "moi rodzice stracili zęby z powodu paradontozy to i mnie to nieuchronnie czeka". Nic bardziej błędnego! Owszem, czynnik genetyczny wymieniany jest wśród licznych przyczyn rozwoju choroby przyzębia, ale jako jeden z ostatnich !!! Uzmysłowienie sobie tego jest bardzo ważne, bowiem zmienia nastawienie pacjenta do leczenia tej choroby. Jeśli poznamy wszystkie inne, często istotniejsze przyczyny rozwoju choroby przyzębia może nabierzemy wiary, że:

 

   - po pierwsze - stosując odpowiednią profilaktykę możemy nie dopuścić do powstania choroby

  - po drugie - jeśli już wykryto u nas stan chorobowy, to poprzez odpowiednie leczenie poparte olbrzymią motywacją możemy poprawić stan przyzębia, zatrzymując postęp choroby lub złagodzić i spowolnić jego przebieg.

 

CZYNNIK BAKTERYJNY A PARADONTOZA

 

Jama ustna stanowi rezerwuar dla licznej grupy bakterii, które w normalnych warunkach nie są patogenne. Jednak w obecności resztek pokarmowych, przy niedostatecznej higienie mogą one tworzyć lepką warstwę zwaną płytką nazębną, która otaczając ząb wykazuje bardzo wysoki potencjał chorobotwórczy dla przyzębia. Obecne w płytce bakterie wytwarzają toksyny, które drażnią tkankę dziąsłową doprowadzając do jej zapalenia. Może to być zauważalne jako krwawienie z dziąseł (podczas szczotkowania lub samoistnie). Jest to pierwszy objaw choroby i nie powinien być lekceważony przez pacjentów, którzy niestety bardzo często uważają to za naturalne.

 

Regularne i prawidłowe szczotkowanie, co najmniej dwa razy dziennie oraz oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych (za pomocą nici, wykałaczek i specjalnych szczoteczek międzyzębowych) pomaga usuwać płytkę nazębną i obecne w niej bakterie oraz toksyny. Szczególnie ważna jest higiena powierzchni międzyzębowych, gdyż jest to główne miejsce, z którego rozpoczyna się proces zapalny. Możemy powiedzieć, że właściwie dbamy o higieną jamy ustnej, gdy używamy szczoteczki i nici jednocześnie. Warto przy tej okazji przypomnieć, iż podczas szczotkowania zębów powinniśmy czyścić też język, gdyż jest to również siedlisko bakterii i toksyn, które miedzy innymi mogą powodować przykry zapach z ust ("fetor ex ore"). Płytka, która nie jest usuwana (domowe zabiegi higieniczne i czyszczenie profesjonalne w gabinecie) twardnieje i tworzy kamień nazębny. Zaczyna się on tworzyć w przestrzeniach międzyzębowych, potem przechodzi na powierzchnie bardziej widoczne.

 

Kamień nazębny może być usunięty tylko przez lekarza lub higienistkę stomatologiczną w gabinecie przy użyciu specjalnych instrumentów ultradźwiękowych i ręcznych. W badaniach naukowo - eksperymentalnych potwierdzono występowanie różnych czynników odpowiedzialnych za gromadzenie płytki bakteryjnej.

 

ODPORNOŚĆ I PODATNOŚĆ PACJENTA

 

Są ludzie, nie zachowujący przez całe życie zasad higieny jamy ustnej, u których mimo permanentnego zapalenia dziąseł nie dochodzi do niszczenia tkanek przyzębia. U innych odzapalny zanik przyzębia przebiega szybko, mimo właściwej higieny (przy nieznacznej obecności płytki). Za różnice te odpowiedzialne są czynniki wewnątrzpochodne i miejscowe reakcje obronne danego pacjenta.

 

CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE

 

   - palenie tytoniu

   - stres

   - choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca, nadczynność tarczycy, choroby krwi)

   - niewłaściwe odżywianie

 

CZYNNIKI GENETYCZNE

 

Są to wszystkie czynniki dziedziczone z pokolenia na pokolenie zapisane w naszym DNA.

 

 

LECZENIE

 

LECZENIE WSTĘPNE (FAZA HIGIENIZUJĄCA)

 

Celem leczenia wstępnego jest stworzenie podstawy do dalszych działań leczniczych (stan przyzębia wyraźnie poprawia się po zmniejszeniu zmian zapalnych). Cel ten można osiągnąć tylko dzięki rzetelnej współpracy lekarza i pacjenta.

 

Zadanie leczącego polega przede wszystkim na tym, aby poinformować pacjenta o jego chorobie, zmobilizować do współpracy i zademonstrować mu odpowiedni sposób czyszczenia jamy ustnej. Pacjent musi być przekonany, że jego udział i aktywna współpraca są tu nieodzowne. Zadaniem pacjenta jest stałe poprawianie higieny jamy ustnej, polegające na codziennym, możliwie całkowitym usuwaniu płytki nazębnej.

 

ZAKRES LECZENIA WSTĘPNEGO

 

   - diagnostyka

   - instruktaż higieny (sposób szczotkowania zębów, pasty, szczoteczki, nici międzyzębowe, wykałaczki, szczoteczki butelkowe)

   - motywacje pacjenta

   - mechaniczne oczyszczanie powierzchni zębów (skaling)

   - fluorkowanie kontaktowe

   - oczyszczanie przebarwień zębów

LECZENIE PODSTAWOWE
(WRAZ Z ZAAWANSOWANYM LECZENIEM CHIRURGICZNYM)

 

   - skaling poddziąsłowy

   - unieruchamianie stałe lub czasowe zębów

   - leczenie niechirurgiczne (powtarzanie tej fazy 2 - 4 razy w roku)

   - analiza i korekta zgryzu

   - farmakoterapia

   - leczenie chirurgiczne (stosujemy wówczas, gdy wykorzystano wszystkie metody niechirurgiczne, a pacjent zachowuje doskonałą higienę jamy ustnej)

LECZENIE PODTRZYMUJĄCE

 

Leczenie podtrzymujące jest stosowane po właściwym leczeniu parodontologicznym. Jego celem jest zachowanie osiągniętego stanu tkanek przyzębia. Jest to swoisty rodzaj wtórnej profilaktyki, która nie dopuszcza do progresji procesu zapalnego. Faza ta powinna obejmować badania kontrolne oraz przekazywanie pacjentowi periodontologicznemu nowych informacji i motywacji leczenia.

 

Każdy leczony periodontologicznie pacjent musi mieć świadomość, że cierpi na chorobę przewlekłą i tylko dzięki systematycznemu i ciągłemu leczeniu możliwe jest jej opanowanie.

 

WARTO WIEDZIEĆ

 

1. Co jest przyczyną próchnicy i paradontozy?

 

Główną przyczyną powstawania próchnicy jest płytka nazębna, składająca się z resztek pokarmowych i bakterii, która odkłada się na zębach po każdym posiłku. Bakterie znajdujące się w płytce przekształcają dostarczane w pożywieniu cukry w kwasy, które z kolei powodują ucieczkę minerałów (wapń, fosfor) ze szkliwa. Prowadzi to do osłabienia i uszkodzenia szkliwa, umożliwiając dalszy rozwój próchnicy. Bakterie tworzące płytkę nazębną atakują również dziąsła oraz głębiej położone tkanki przyzębia, są więc główną i najważniejszą przyczyną paradontozy, do której dołączają się inne czynniki jak: palenie tytoniu, choroby ogólne (cukrzyca, osteoporoza itp.), stres i wpływy genetyczne.

 

2. Co to jest płytka nazębna?

 

Płytka nazębna to mocno przylegający, miękki osad barwy od białej po żółtawą, który utrzymuje się na powierzchni zębów, dziąseł i uzupełnień protetycznych. Składa się ona z elementów pochodzących od gospodarza (składniki śliny, resztki pokarmowe, obumarłe komórki) oraz z różnorodnych bakterii. Po pewnym czasie nie usuwana płytka przekształca się na skutek przesycenia związkami mineralnymi zawartymi w ślinie w kamień nazębny, którego nie można już usunąć domowymi sposobami pielęgnacji jamy ustnej.

 

3. Jak zapobiegać powstawaniu próchnicy i paradontozie?

 

Aby skutecznie zapobiegać rozwojowi próchnicy musimy z jednej strony zadbać o wzmocnienie struktury twardych tkanek zęba i przyzębia stosując:

  - odpowiednio zbilansowaną dietę (bogatą w witaminy i minerały) kobiet w ciąży oraz dzieci od urodzenia do momentu zakończenia rozwoju zębów;

  - profilaktyka fluorkowa: lakierowanie zębów, stosowanie past do zębów i płynów do płukania ust z zawartością związków fluoru, krople i tabletki z fluorem - decyzję o włączeniu ich do diety dziecka zawsze powinien podjąć lekarz!

  - lakowanie bruzd zębowych - pokrywanie bruzd i zagłębień w zębach specjalnym materiałem (więcej STOMATOLOGIA DZIECIĘCA).

 

Z drugiej strony, jako że bezpośrednią przyczyną próchnicy i paradontozy jest płytka nazębna, główną metodą walki z chorobami jest skuteczne i systematyczne usuwanie płytki nazębnej.

 

4. Czy aby mieć zdrowe zęby trzeba nie jeść słodyczy?

 

Cukier dostarczany z pożywieniem jest rzeczywiście niezbędny bakteriom płytki nazębnej do wytwarzania kwasów, a przez to zapoczątkowania procesu próchnicowego. Jednak całkowite wyeliminowanie cukrów z diety jest nie możliwe do osiągnięcia. Warto więc zapamiętać, że dużo większe znaczenie od ilości spożywanych słodyczy ma ich konsystencji i częstość ich przyjmowania (czas przebywania w jamie ustnej). Najgorsze w skutkach jest częste jedzenie produktów lepkich, oblepiających zęby (cukierki toffi, chipsy itp.). Nie trzeba więc całkowicie pozbawiać się przyjemności spożywania słodyczy, ważne by przestrzegać pory posiłków i ograniczyć pojadanie, a po spożyciu słodyczy natychmiast dokładnie umyć zęby.

 

5. Co to są substytuty cukru?

 

Substytuty cukru) to substancje, które nadając potrawom słodki smak, jednocześnie nie działają szkodliwie na zęby i dziąsła. Znane są dwa rodzaje zamienników cukru:

  - środki odżywcze - będące źródłem energii dla organizmu m.in. ksylitol, sorbitol;

  - słodziki syntetyczne - poza słodkim smakiem nie mają właściwości odżywczych m.in. aspartam, cyclamat, acesulfam, dulcin.

 

Wszystkie te substancje stosowane są w celu eliminacji z diety sacharozy - cukru najbardziej niebezpiecznego dla zębów.

 

6. Jaką wybrać szczoteczkę do zębów?

 

Wybór odpowiedniej szczoteczki odgrywa dużą rolę w pielęgnacji jamy ustnej. Ze względu na ogromną różnorodność szczoteczek dostępnych na rynku, pacjenci mogą mieć trudności z dokonaniem wyboru. Najważniejsze jest by szczoteczka była dobrana indywidualnie do potrzeb pacjenta rozmiarem i twardością włosia. Szczoteczka nie powinna być za duża i posiadać cienką i długą szyjkę zapewniającą dostęp do zębów trzonowych. Zazwyczaj polecane są szczoteczki średnie i miękkie, wielopęczkowe, wykonane z włosia syntetycznego o łagodnie szlifowanych i zaokrąglonych końcach, w przypadku chorób przyzębia najlepiej używać miękkich szczoteczek z giętka szyjką, która redukuje nacisk na dziąsła.

Na rynku dostępne są również szczoteczki elektryczne. Są bardzo proste w użyciu, a stosowanie ich skraca czas czyszczenia zębów w porównaniu ze szczoteczkami tradycyjnymi.

 

7. Jak często należy wymieniać szczoteczkę do zębów?

 

Szczoteczkę należy wymieniać średnio co 2 miesiące. Po tym czasie włosie sztywnieje i szczoteczka zaczyna działać drażniąco na dziąsła. Niektóre szczoteczki posiadają wskaźnik zużycia - pęczek włosia w innym kolorze, który traci barwę w miarę zużywania się szczoteczki.

Dla prawidłowego funkcjonowania szczoteczki ważna jest jej pielęgnacja. Po umyciu zębów należy ją bardzo dokładnie wypłukać i przechowywać tak by mogła dobrze wyschnąć. Warto też zwrócić uwagę czy w zużytej szczoteczce włosie nie jest rozgniecione - świadczy to o zbyt silnym naciskaniu szczoteczką na zęby!

 

 

8. Jak szczotkować zęby?

 

Najprościej można stwierdzić, że każda metoda szczotkowania zębów jest dobra, pod warunkiem, że jest skuteczna i nie działa szkodliwie na zęby i dziąsła. Najkorzystniej, gdy technikę szczotkowania dobierze indywidualnie lekarz lub higienistka, w zależności od potrzeb pacjenta, stanu jego uzębienia, dziąseł i zdolności manualnych. Prawidłowe szczotkowanie powinno trwać przynajmniej 3 minuty. Minimalna częstotliwość tego zabiegu u większości pacjentów to 2 razy dziennie: rano po śniadaniu i po posiłku wieczornym przed snem. Są jednak sytuacje wymagające innego rytmu szczotkowania, np. dla osób leczonych stałymi aparatami ortodontycznymi wskazane jest szczotkowanie zębów po każdym posiłku.

 

9. Czy szczoteczka do zębów wystarczy?

 

Aby efektywnie pielęgnować zęby trzeba oczyszczać ich wszystkie powierzchnie: przedsionkową, językową, żującą i boczne. Tylko trzy pierwsze powierzchnie są dostępne dla szczoteczki. Tak więc szczoteczka nie jest produktem wystarczającym do utrzymania prawidłowej higieny jamy ustnej. Konieczne jest stosowanie przyborów dodatkowych:

  - nitka dentystyczna - pasmo jedwabnych nitek połączonych a tasiemkę i nawoskowanych, stosowana do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych przy ścisłym kontakcie zębów;

  - wykałaczki dentystyczne - wykonane z miękkiego drewna bezdrzazgowego i nasączone fluorem, przeznaczone dla osób z luźno stojącymi zębami lub brakami zębowymi;

  - szczoteczka międzyzębowa - spiralka z włosia, stosowana podobnie jak wykałaczka oraz do higieny pacjentów użytkujących stałe aparaty ortodontyczne;

  - irygator - urządzenie działające na zasadzie bicza wodnego, strumień płynu oczyszcza przestrzenie międzyzębowe i kieszonki dziąsłowe, masuje dziąsła;

  - szczoteczka jednopeczkowa - do oczyszczania trudno dostępnych, ostatnich w łuku.

 

10. Jaką wybrać pastę do zębów?

 

Wybór pasty do zębów nie ma aż takiego znaczenia jak dobór szczoteczki, jednak stosowanie odpowiedniej pasty może poprawić skuteczność szczotkowania. Większość past dostępnych na rynku spełnia podstawowe wymagania i zawiera sprawdzone substancje kliniczne: środki ścierne (pomagające w usuwaniu płytki nazębnej i osadu), środki pieniące, związki fluoru (fluorek sodu, fluorek wapnia, aminofluorki). W konkretnych przypadkach można dobrać pastę zawierającą odpowiednie substancje dodatkowe:

  - pasty profilaktyczne - zawierają fluor;

  - pasty ziołowe - zawierają wyciągi z ziół, działają kojąco na dziąsła;

  - pasty wybielające - usuwają przebarwienia pochodzenia spożywczego (z herbaty, kawy, dymu papierosowego);

  - pasty o działaniu kompleksowym - łączą wspomniane wyżej właściwości.

 

11. Czy warto żuć gumę bez cukru?

 

W ostatnich latach gumę do żucia nie zawierającą cukru uznano za środek higieniczny. Badania przeprowadzone wśród dzieci fińskich wykazały, że stosowanie gumy do żucia zawierającej zastępnik cukru - ksylitol, pomiędzy posiłkami może spowodować nawet 80% redukcję próchnicy. Stwierdzono, iż żucie gumy pobudza wydzielanie śliny, co wpływa korzystnie na szkliwo zębów, a zawarty w gumie ksylitom hamuje rozwój bakterii płytki nazębnej. Gumę do żucia zawierającą ksylitol lub sorbitol warto więc stosować po posiłkach, w sytuacji gdy nie ma możliwości wyszczotkowania zębów. Żucie gumy nie może jednak zastąpić szczotkowania zębów rano i wieczorem. Ponadto, żucie gumy nie powinno trwać dłużej niż 5-10 minut, aby nie przekształciło się w niekorzystny dla stawów skroniowo-żuchwowych nawyk.

 

12. Jakie korzyści przynosi stosowanie preparatów fluoru?

 

Fluor jest naukowo potwierdzonym orężem stomatologa, szeroko stosowanym pod różnymi postaciami (pasty, płukanki, lakiery, żele, tabletki, krople, dodatki do wody pitnej, soli kuchennej, mleka) w profilaktyce stomatologicznej.

Korzystne działanie fluoru polega na:

  - wzmocnieniu formującego się szkliwa, jeszcze przed wyrżnięciem się zęba;

  - zwiększanie odporności szkliwa na atak kwasów produkowanych przez bakterie płytki nazębnej;

  - hamowanie wzrostu płytki nazębnej;

  - remineralizacji - odwracaniu początkowego stadium procesu próchnicowego;

  - znoszenie nadwrażliwości szyjek zębowych.

 

13. Czy można przedawkować fluor?

 

Tak, przedawkowanie fluoru jest możliwe i może przybierać formę przewlekłą, przy długotrwałym stosowaniu dawki nieznacznie przewyższającej normę - fluorozy, lub postać ostrego zatrucia fluorem. Objawami fluorozy są:

  - utrata połysku szkliwa;

  - nieprzezroczyste białe plamki na szkliwie;

  - plamy rdzawe;

  - ubytki szkliwa.

 

Ostre zatrucie fluorem, które na szczęście zdarza się rzadko objawia się:

  - nudnościami;

  - wymiotami;

  - bólami brzucha;

  - bólami głowy;

  - wzmożonym ślinieniem, łzawieniem, poceniem się;

  - biegunką.

 

W razie wystąpienia powyższych objawów, przy możliwości spożycia dużych dawek fluoru, należy jak najszybciej wezwać pogotowie, podać choremu duże ilości mleka i wywołać wymioty.

 

PERIODONTOLOGIA